Trzęsienia ziemi

Trzęsienia ziemi to krótkotrwałe drgania skorupy ziemskiej w wyniku nagłych przesunięć mas skalnych wewnątrz litosfery. Badaniem zjawisk związanych z trzęsieniami ziemi zajmuje się sejsmologia. Zjawiska te są najbardziej dramatycznymi w skutkach przejawami procesów zachodzących we wnętrzu Ziemi.

Dzieli się je na płytkie, pośrednie i głębokie. Jeżeli ich źródło jest na głębokości do 70 km, trzęsienia są płytkie. O pośrednich mówi się, gdy ich źródła występują na głębokości od 70 do 300 km. Głębokie wstrząsy mają źródło na głębokościach 300-700 km. Najczęściej spotykane są płytkie trzęsienia ziemi.

Czas trzęsienia ziemi jest bardzo krótki – trwa część sekundy, czasem kilka sekund. Trzęsienie ziemi nie występuje jednocześnie i z jednakową siła na całym obszarze, objętym trzęsieniami: zaczyna się od niewielkiego ośrodka – źródła wstrząsów zwanego ogniskiem – gdzie powstają fale sejsmiczne. Ognisko trzęsienia ziemi nosi nazwę hipocentrum. Punkt na powierzchni Ziemi znajdujący się bezpośrednio nad hipocentrum to tzw. epicentrum. Fale sejsmiczne dochodzące do powierzchni Ziemi mają zmienne natężenie – siła wstrząsu maleje wraz z odległością od epicentrum.

Obszary o różnym stopniu natężenia trzęsień ziemi

Obszary o różnym stopniu natężenia trzęsień ziemi

Najbardziej odczuwalne, niszczące i katastrofalne skutki trzęsień ziemi zachodzą w epicentrum trzęsienia.

Trzęsienia ziemi są bardzo częstym zjawiskiem na kuli ziemskiej. Rocznie notuje się ich około 50 tysięcy, nie wszystkie jednak są odczuwalne przez człowieka. Trzęsienia notowane przez wszystkie ośrodki sejsmograficzne noszą nazwę światowych trzęsień ziemi.

Mechanizm ruchów wielkich płyt litosfery

Mechanizm ruchów wielkich płyt litosfery

Trzęsienia ziemi ze względu na wywołujące je przyczyny dzielimy na:

Trzęsienia ziemi ze względu na wywołujące je przyczyny dzielimy na

Rejony występowania trzęsień ziemi
Wulkanizm i trzęsienia ziemi występują przede wszystkim na tych obszarach, gdzie zachodzą kolizje wielkich płyt litosfery.
Geograficzne rozmieszczenie trzęsień ziemi pokrywa się zatem z obszarami występowania wulkanów. Duża koncentracja trzęsień ziemi na obszarach oceanicznych jest związana z podwodnymi łańcuchami górskimi. W groźnej strefie dużej aktywności sejsmicznej żyją mieszkańcy północnych wybrzeży Morza Śródziemnego, Włoch, Grecji, Półwyspu Bałkańskiego i Pirenejskiego. Nawiedzany wstrząsami tektonicznymi jest też obszar północnej Afryki, a zwłaszcza gór Atlas. Od Morza Śródziemnego, obszar sejsmiczny ciągnie się wzdłuż półwyspu Azji Mniejszej do Bajkału na północy, a na południu aż do podnóża Himalajów.

Bardzo częste wstrząsy występują na Archipelagu Malajskim, na Nowej Gwinei, w Nowej Zelandii i na wyspach Pacyfiku. Obszarem o największej liczbie wstrząsów (ok. 4000 rocznie) jest Japonia. Wzdłuż zachodnich wybrzeży obu Ameryk, na obszarze Andów i Kordylierów, również notowane są znaczne ilości wstrząsów.

Obszary kuli ziemskiej ze względu na częstotliwość występowania trzęsień ziemi dzieli się na:
Obszary kuli ziemskiej ze względu na częstotliwość występowania trzęsień ziemi dzieli się na

Strefy trzęsień ziemi:
Strefy trzęsień ziemi

Pomiary trzęsień ziemi
Podczas trzęsienia ziemi następuje gwałtowne rozładowanie ogromnych naprężeń powstałych w skałach skorupy ziemskiej. Rozchodzenie się fal sejsmicznych rejestrują sejsmografy w formie zapisów zwanych sejsmogramami.

Wielkość trzęsienia ziemi określa się według skali Richtera (od 0 do 9 stopni), której każdy następny stopień oznacza wstrząsy o 10 – krotnie większej energii. Wielkość trzęsienia ziemi można określać również, według 12 – stopniowej skali Mercallego, oceniającej widoczne skutki trzęsienia ziemi.

Sejsmograf i jego zapis
Sejsmograf i jego zapis

Skutki trzęsienia ziemi określone według skali Mercallego Cancaniego
Skutki trzęsienia ziemi określone według skali Mercallego Cancaniego

Czy można przewidzieć trzęsienia ziemi ?
Pytanie to zadają sobie naukowcy z całego świata. Szczególnie wiele uwagi poświęca się badaniom sejsmologicznym w Japonii, Chinach, USA i Nowej Zelandii.
Zauważono, że kilka miesięcy przed trzęsieniem ziemi, skały zmieniają swoją porowatość, szczeliny skalne napełniają się wodą. Zmienia się też poziom wód gruntowych (opada lub podwyższa się). W dużo większej ilości wydobywa się radioaktywny gaz radon. Czasami zdarzają się dziwne zachowania zwierząt, które jak gdyby wyczuwały nadchodzącą katastrofę. Około 40 % przypadków silnych trzęsień ziemi poprzedza nasilenie aktywności słabych wstrząsów sejsmicznych.
Na tych przesłankach oparto prognozowanie mającego nastąpić trzęsienia ziemi w okolicach San Francisco (słynny uskok San Andreasa). Rzeczywiście w styczniu 1994 i 1995 r. wystąpiły tam trzęsienia ziemi. Naukowcy japońscy nie byli jednak w stanie ostrzec przed katastrofalnym trzęsieniem, które wystąpiło 17 stycznia 1995 r. w Kobe. Śmierć poniosło wówczas około 5000 ludzi. Gdyby nie specjalne normy budownictwa antysejsmicznego, ofiar byłoby znacznie więcej. Okazało się jednak, że przy tak silnym wstrząsie zawaliły się nawet budynki i mosty budowane zgodnie z najnowocześniejszymi wymogami. Ostatnie trzęsienie ziemi w Japonii dowiodło, że człowiek mimo wszelkich osiągnięć nauki nie jest jeszcze w stanie przeciwstawić się potężnym siłom przyrody. Nasza wiedza o zjawiskach sejsmicznych jest wciąż niewielka.

%d bloggers like this: