Zjawiska krasowe

Pewne części skorupy ziemskiej zbudowane są ze skal rozpuszczalnych w wodzie, do których przede wszystkim należą: gips, sól, wapienie i dolomity. Ponieważ skały te posiadają zazwyczaj bardzo duże szczeliny, to wody opadowe wzbogacone o dwutlenek węgla i płynące po powierzchni dostają się w głąb i dzięki temu powstają różnorodne formy zarówno na powierzchni jak i pod ziemią. Proces doprowadzający do powstania tych form nosi nazwę krasowienia, które może być powierzchniowe i podziemne.

Formy krasu powierzchniowego:
• Żłobki i żebra krasowe – równoległe do siebie ułożone wytwory wody deszczowej spływającej po pochyłych powierzchniach i tworzącej bruzdy (żłobki) o głębokości od kilku do kilkunastu centymetrów i takiej szerokości. Oddzielone są od siebie zebrami krasowymi o ostrych lub zaokrąglonych kształtach.
• Lejki krasowe – stożkowe lub miskowate zagłębienia o średnicy od 2 do kilkuset metrów, powstające w wyniku rozpuszczenia skał wapiennych przez wody, najczęściej wpadające w szczeliny. Powstają także w wyniku zapadnięcia się jaskiń.
• Uwały – zagłębienia powstające z połączenia kilku lejków leżących blisko siebie, których zbocza ulegają całkowitemu niszczeniu i doprowadzają do obniżenia dzielących je grzęd.
• Polja – bardzo duże (do 400 km2) i głębokie (do 800 m) obniżenia o kształcie podobnym do kotliny i wyrównanym w dnie. Powstają z połączenia dużej ilości lejów i uwałów, których grzędy zostały całkowicie rozmyte.
• Mogoty – ostańcowe skałki przybierające różne kształty: baszty, iglice, maczugi. Wznoszą się ponad zrównana powierzchnię na obszarach krasowych i świadczą o dawnym zasięgu skał.
• Jary krasowe – głębokie doliny o bardzo stromych, często pionowych zboczach. U wylotu tych dolin często powstaje zwężenie o pionowych ścianach, tzw. brama.

Lejki, uwały i polje
Lejki, uwały i polje

Formy krasu podziemnego:
• Studnie i kominy krasowe – poszerzone przez wody opadowe pionowe szczeliny, o średnicy od kilku do kilkunastu metrów. Kominy różnią się od studni mniej regularnym otworem, a ich szerokość wzrasta wraz z głębokością.
• Ponory – otwory, w których ginie woda płynąca, a następnie wykorzystując sieć kanałów płynie wiele kilometrów pod ziemią.
• Wywierzyska – otwory wyprowadzające na powierzchnię wody podziemne, często te, które zostały pochłonięte przez ponory.
• Jaskinie, groty, pieczary – wolne przestrzenie występujące w głębi ziemi, o znacznych rozmiarach, często połączone podziemnymi korytarzami w całym systemie. Powstają i rozrastają się wzdłuż szczelin pionowych i poziomych, a największe rozmiary osiągają w miejscach krzyżowania się szczelin lub pod wpływem działalności wód podziemnych rzek.
• Syfony jaskiniowe – odcinki korytarza jaskiniowego wypełnione całkowicie wodą.
W jaskiniach, wskutek wytrącania się, powstaje szata naciekowa:
• Stalaktyty (sopleńce) – wiszą u stropu jaskini.
• Stalagmity – tworzą się na dnie jaskini.
• Stalagnaty (kolumny jaskiniowe) – powstałe z połączenia stalaktytu i stalagmitu.
• Draperie naciekowe – nacieki o różnych kształtach, przypominające najczęściej zasłony lub firany.

Nacieki w jaskini
Nacieki w jaskini

Przekrój przez formy jaskiniowe
Przekrój przez formy jaskiniowe

Dolina rzeczna
Dolina rzeczna

Do najlepiej znanych obszarów krasowych w Europie należą kras występujący w Masywie Czeskim, Na Morawach i w Słowacji, we wschodnich Alpach, w górach Dynarskich głównie na obszarze Dalmacji, w górach Jura, w masywie Centralnym we Francji oraz na Uralu. W Azji zjawiska krasowe występują w południowo-wschodniej Syberii, na Kaukazie, w Chinach, Indiach i na Jawie. W Afryce znane obszary krasowe występują tylko w jej północno-zachodniej części, a w Ameryce głównie na Kordylierach, Na Kubie, w Brazylii i Wenezueli. Występują także we wschodniej Australii oraz na niektórych wyspach Pacyfiku. W Polsce kras rozwinięty jest głównie na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej (ponad 1 000 jaskiń) oraz w Tatrach (500 jaskiń). Spotykany jest także w Sudetach i Górach Świętokrzyskich.

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: