Wulkanizm

13/03/2010

– W Polsce nie występuje wulkan czynny wulkanizm. Bardzo intensywna działalność wulkaniczna na terenie naszego kraju miała miejsce w orogenezie hercyńskiej i alpejskiej. Ślady po niej pozostały na południu Polski: na Przedgórzu Sudeckim, na Podkarpacie i w Pieninach(góry Wżar i Bryjarska), pod Krakowem ślady po dawnych wulkanach występują w rejonie Miękini i pod Tenczynkiem, a także w Alwerni oraz w Górach Świętokrzyskich. W pasie nadodrzańskim naukowcy natrafili na ślady około 50 bardzo starych stożków wulkanicznych, które uległy prawie całkowitej erozji.
-według najnowszych danych na lądzie występuje około 500 czynnych wulkanów. Liczba wulkanów wygasłych szacowana jest na kilka tysięcy. Wulkanów podmorskich czynnych i wygasłych zlokalizowanych na dnie Oceanu Spokojnego szacuje się na co najmniej 50 tys.
-Najbardziej znane erupcje wulkanów
Santoryn (Thira) 556 m (ok. 1628 p.n.e)
Opis erupcji i jej siła (VEIb) :
gwałtowny wybuch wulkanu rozerwał wyspę, na miejscu krateru powstała kaldera o średnicy 8 km, wypełniona wodami morza, popioły zasypały pobliskie wyspy aż po Kretę, fala tsunami wywołana trzęsieniem ziemi spustoszyła wybrzeża M. Egejskiego; VEI = 6
Skutki erupcji, uwagi:
mieszkańcy Thiry prawdopodobnie zdążyli się ewakuować; szkody w całym rejonie Morza Egejskiego, przyczynienie się do podupadnięcia cywilizacji minojskiej (zniszczenie Thiry, a także m.in. Knossos na Krecie)
Wezuwiusz 1277 mb (24 VIII 79)
Opis erupcji i jej siła (VEIb):
zapowiedź erupcji: chmura gazów kształtu drzewa pinii, intensywny deszcz popiołów, wyziewy siarkowodoru i trzęsienie ziemi w okolicy; brak wylewu lawy; potoki błota wulkanicznego spłynęły ku Herkulanum, a materiały piroklastyczne zasypały Pompeję warstwą ok. 7 m grubości; przypuszczalnie erupcja rozerwała szczyt wulkanu, obniżając jego wysokość; VEI = 5
Skutki erupcji, uwagi:
Herkulanum zalane kilkunastometrową warstwą błota wulkanicznego (popiół i woda), twardniejącego w skałę; Pompeja i Stabie zasypane popiołem; zginęło 1500–2000 ludzi; prace archeo¬lo¬gicz¬ne pozwoliły odtworzyć ówczesne warunki życia; pierwsza dokładna relacja o wybuchu wulkanu (Pliniusz Młodszy)
Laki ok. 500 m (8 VI 1783)
Opis erupcji i jej siła (VEIb):
z sąsiadującej z wulkanem szczeliny o długości 24 km wypłynęły olbrzymie masy lawy, wzdłuż szczeliny utworzyło się ok. 100 nowych stożków (do 150 m wysokości); jeden z potoków lawy osiągnął długość 45 km; wystąpiło trzę¬sienie ziemi i opady popiołów; w czerwcu i w lipcu nastąpił wzrost akty¬w¬ności, wylewało się do 8000 m3/s lawy; nagłe stopienie śniegu i lodu oraz tamowanie przez lawę dolin rzecznych wywołało powodzie; erupcja trwała z przerwami 2 lata, popioły pokryły całą Islandię i dotarły do Szkocji, a pyły — aż do Holandii, do atmosfery trafiło 90 mln ton kwasu siarkowego; VEI = 4
Skutki erupcji, uwagi:
klęska narodowa Islandii — w czasie erupcji oraz z wycieńczenia, chorób i głodu zginęło blisko 24% Islandczyków, padło 79% owiec, 76% koni i 50% bydła na wyspie; lawa pokryła 565 km2 warstwą średniej grubości 20 m; straty w rolnictwie Szkocji (uszkodzenia roślin, brak paszy, głód wśród ludności); wyjątkowo surowa zima 1783/84 i chłodne, mgliste i burzowe lato 1784 na Wyspach Brytyjskich (średnia roczna temperatura obniżona o ok. 1oC)
Tambora 2850 m (IV 1815)
Opis erupcji i jej siła (VEIb):
krateru wzniósł się słup dymu, wylatywały rozżarzone odłamy skalne; eksplozja była tak silna, że na wyspie pękały mury domów (odgłosy słychać by¬ło na Jawie, Nowej Gwinei, Australii); równocześnie trzęsienie ziemi stało się przyczyną fali tsunami, a wyspę spustoszył cyklon o niespotykanej sile; przybrzeżne wody pokryły się 50 cm warstwą pumeksu; chmura pyłów do¬tarła do mezosfery (wysokość 60–70 km), popioły dotarły na Jawę i Cele¬bes; ocenia się, że wulkan wyrzucił 150 km3 materiału wulkanicznego; VEI = 7c
Skutki erupcji, uwagi:
olbrzymie zniszczenia — zielona wyspa zamieniła się w szare pustkowie, zginęło 12 tys. ludzi na wyspie Sumbawa i 44 tys. (m.in. z głodu) na odległej o 30 km wyspie Lombok; po wybuchu obserwowano wyraźne ochłodzenie w Ameryce Pn. i części Europy (1815: „rok bez lata”); wulkan obniżył się o ok. 1300 m; jego stożek zastąpiła kaldera o średnicy 7 km, głęboka na 130 m
Krakatau 813 m (26–28 VIII 1883)
Opis erupcji i jej siła (VEIb):
w maju pierwsze oznaki aktywności (trzęsienie ziemi i wysokie słupy pary nad jednym z trzech stożków wulkanu); wstępna erupcja wyrzuciła tylko duże ilości pyłów, których chmura osiągnęła 11 km wysokości; właściwa erupcja rozpoczęła się trzęsieniem ziemi, następnie zapanowała ciemność, rozświetlana przez błyskawice, spadł deszcz popiołów, słup pary osiągnął 30 km wysokości; główna eksplozja wyrzuciła w powietrze 18 km3 materiału skalnego i popiołu, który spadł na pokłady statków w promieniu do 2500 km; huk eksplozji słyszano w odległości 3–4,8 tys. km, m.in. na Cejlonie i w Bang¬koku; VEI = 6c
Skutki erupcji, uwagi:
wyrzucony pył prądy powietrzne rozniosły wokół całej planety; unosił się on w atmosferze ponad rok, powodując niezwykłe efekty świetlne (zielony księżyc, niebieskie słońce); olbrzymia fala tsunami spustoszyła wybrzeża, dotarła na Hawaje i Alaskę;. zniszczeniu uległo 275 wsi, zginęło ponad 36 tys. ludzi; większa część wyspy wyleciała w powietrze; nastąpiło przejściowe ochłodzenie klimatu
Mont Pelée 1397 m (8 V 1902)
Opis erupcji i jej siła (VEIb):
początkowo wezbrał potok spływający z wulkanu, wystąpił deszcz popiołów, a w kraterze utworzył się nowy mały stożek; 5 V przez rozerwany brzeg krateru spłynęło jezioro, tworząc błotny potok; gwałtowny wybuch rozerwał zbocze wulkanu, po czym ognista chmura gorących gazów (o temperaturze 800°C) „spłynęła” po zboczu na miasto Saint Pierre z szybkością 160 km/h, wyrywając i paląc drzewa; trującemu obłokowi towarzyszyła fala ognia, lawina bloków skalnych i popiołów; erupcje nastąpiły jeszcze w maju i sierpniu, kiedy to z krateru wyrosła andezytowa iglica o pionowych ścianach, wysokości 300 m (wkrótce rozpadła się w wyniku szybkiego wietrzenia); VEI = 4
Skutki erupcji, uwagi:
Całkowite zniszczenie miasta Saint Pierre; 26–29 tys. ludzi udusiło się, spłonęło żywcem lub zmarło w wyniku poparzeń dróg oddechowych (ocalał tylko jeden człowiek, więzień zamknięty w podziemiu). Zniszczony został port Saint Pierre wraz z zakotwiczonymi statkami, które spłonęły i zatonęły. Erupcja w sierpniu zniszczyła wieś Morne Rouge, gdzie zginęło 1000 osób
Paricutin 2774 m (20 II 1943)
Opis erupcji i jej siła (VEIb):
wulkan powstał wprost na polu jednego z rolników, bez szczególnych zapowiedzi wybuchu; początkowo pojawiły się emisje pary, ok. 1700 ze wschodu na zachód rozwarła się szczelina, z której zaczął wylatywać dym, iskry, kamienie i strzępy lawy, rozniecając pożary w promieniu kilkuset metrów; po jednym dniu pojawił się stożek o wysokości 6–7 m i średnicy ok. 20 m, chmura wulkaniczna sięgnęła 5000 m wysokości; erupcja trwała 9 lat.
Skutki erupcji, uwagi:
ogółem wulkan wyrzucił ok. 1,3 km3 popiołu i 0,7 km3 lawy, stożek wulkaniczny wyrósł do wysokości 440 m nad wcześniejszym poziomem terenu
Saint Helens 2549 m (18 V 1980)
Opis erupcji i jej siła (VEIb):
zapowiedź erupcji, gazy i para, pojawiły się nad wulkanem w marcu; główna ekplozja o sile 500 bomb atomowych (100 mln ton trotylu) i spowodowany nią podmuch (kilkaset km/h) zniszczyła 200–300 m wierzchołka, powaliła wysokie na 60 m lasy, a obłok wyrzuconych gazów sięgnął 19 km wysokości; VEI = 4–5
Skutki erupcji, uwagi:
powódź w dolinie (nagłe stopienie śniegu i lodu zalegających na zboczach), zniszczone lasy, 80 tys. ha wypalonej ziemi; zginęło 66 osób; opad pyłu w promieniu 15 km wyniósł 2–2,5 ton/ha; położenie wulkanu na terytorium USA zapewniło zainteresowanie mediów i rozgłos o wiele większy niż rozmiary szkód spowodowanych przez erupcję
Nevado del Ruiz 5389 m (13 XI 1985)
Opis erupcji i jej siła (VEIb):
erupcja o przeciętnej sile, ale wydzielone ciepło gwałtownie stopiło 5–10% śniegu i lodu zalegającego na szczycie i zboczach, tworząc błotną powódź, która w ciągu 1,5 h dotarła do odległego o 50 km miasta Armero, zalewając je warstwą 5 m grubości; podobny los spotkał miasto Chinchincha; VEI = 3–4
Skutki erupcji, uwagi:
błotno-kamieniste potoki pogrzebały 22–23 tys. ludzi (ocalały jedynie najwyżej położone dzielnice miast); doskonale ocenione zagrożenie zlekceważyły władze; straty wyceniono na 230 mln dolarów
Pinatubo 1759 m (15 VI 1991)
Opis erupcji i jej siła (VEIb):
pewien wzrost aktywności nastąpił w kwietniu; w czerwcu wulkan wybuchł gwałtownie, wyrzucając olbrzymie masy pyłów i popiołów do atmosfery — słupy dymu sięgnęły 16 km i całkowicie przysłoniły słońce; głównej erupcji, 3 dni po pierwszej erupcji towarzyszyły wstrząsy; wulkan wybuchał 26 razy, a równocześnie w jego rejonie rozszalał się cyklon; 21 VIII chmury gazów otoczyły całą Ziemię w pasie międzyzwrotnikowym, dotarły także na północ, m.in. aż nad Kamczatkę; VEI = 5
Skutki erupcji, uwagi:
dzięki ewakuacji 80 tys. ludzi zginęło tylko kilkaset osób; 24 miasta zostały przysypane popiołem lub zasypane błotem, spływającym z prędkością 120 km/h ze zboczy; popiół pokrył setki km2; emisję dwutlenku siarki do atmosfery oceniono na 19 mln ton; nastąpiło ochłodzenie na Filipinach i w skali globalnej w 1992 r.; nastąpił bardzo silny spadek zawartości ozonu nad Antarktydą

Reklamy
Kategorie:Uncategorized
%d blogerów lubi to: