Strona główna > Uncategorized > Grawitacyjne ruchy masowe

Grawitacyjne ruchy masowe

13/03/2010

Siła ciężkości powodująca opadanie ciał na Ziemię działa także na osady pokrywające powierzchnię Ziemi. Wszelkie przemieszczenia materiału skalnego po powierzchniach nachylonych (stokach i zboczach), zachodzące pod wpływem sił ciężkości noszą nazwę grawitacyjnych ruchów masowych. Ruch ten odbywa się w dół powierzchni stokowej i może trwać nawet wiele lat. Czasem jednak przemieszczania mas skalnych mogą być gwałtowne i trwają zaledwie kilka sekund. Grawitacyjnym ruchom masowym podlegają skały o różnych właściwościach. Mogą to być produkty wietrzenia(zwietrzeliny), utwory skalne nasycone wodą, skały suche, a także sypkie i zwięzłe. Głównymi przyczynami przemieszczeń gruntów na stokach są zmiany stanu skał, wynikające z nasycenia wodą lub wyschnięcia, zamarzanie i tajanie, przemiany biologiczne i chemiczne, podcinanie przez wody płynące oraz przez falowanie, a także różne wstrząsy, które powodują zachwianie równowagi na stoku i ruch gruntu.

Rozkład sił ciężkości na stoku
Rozkład sił ciężkości na stoku

Grawitacyjne ruchy masowe mogą przybierać różne postacie. Najczęściej występuje spełzywanie, osuwanie, opadanie, obrywanie i spływanie.

• Spełzywanie
Spełzywanie gruntu

Spełzywanie gruntu

Bardzo wolne przemieszczanie gruntu występujące na powierzchniach o małym nachyleniu. Głównym czynnikiem sprawczym tych ruchów jest nasycenie gruntów wodą. W umiarkowanych szerokościach geograficznych spełzywanie zachodzi głównie na stokach zadarnionych. Ruch ten jest niezauważalny dla obserwatora. Można jednak zauważyć jego efekty w postaci pochylonych drzew, słupów telefonicznych, płotów itp. W Klimtach zimnych spełzywaniu podlega powierzchniowa niezamarznięta warstwa zwietrzeliny, która pełznie po zamarzniętym, nieprzepuszczalnym dla wody podłożu.

• Osuwanie
Osuwanie gruntu

Osuwanie gruntu

Proces ten jest stosunkowo szybki i polega na zsunięciu się zwietrzeliny lub mas skalnych po stoku. Zachodzi z różną prędkością, od kilku do kilkudziesięciu m/s. Czynnikami sprzyjającymi osuwaniu się gruntów są :
-nasączenie zwietrzeliny oraz skał wodą, na przykład po gwałtownych lub długotrwałych opadach.
-cechy budowy geologicznej, na przykład nachylenie warstw skalnych w tym samym kierunku, co stok lub występowanie na przemian skał przepuszczalnych i nieprzepuszczalnych dla wody.
-naruszenie równowagi na stoku wskutek jego podcięcia przez rzekę lub fale morskie, wstrząsów wywołanych trzęsieniami ziemi, prac budowlanych itp.

Wskutek osuwania się gruntów powstają osuwiska. Klasyczne osuwisko składa się z niszy osuwiskowej oraz jęzora osuwiskowego. Przemieszczający się w dół materiał skalny często powoduje utworzenie w podłożu bruzdy, zwanej rynną osuwiskową.

• Odpadanie
Odpadanie
Odpadanie

Ruch ten występuje w obrębie ścian skalnych i stromych stoków. Polega na odrywaniu się od powierzchni skalnych różnej wielkości odłamków skał, które przemieszczają się w dół stoku. Przyczyną wywołującą odpadanie może być wietrzenie mrozowe. Przemieszczające się po stoku odłamki skalne żłobią podłużne rynny, zwane żlebami. U wylotu żlebu często powstaje stożek usypiskowy. Stożki takie w Tatrach nazywamy piargami.

• Obrywanie
Obrywanie
Obrywanie

Występuje w obrębie stromych stoków i ścian skalnych. Najczęściej jest to jednorazowe oderwanie się i runięcie w dół dużych mas skalnych. Miejsce oderwania się skał nosi nazwę obrywu. U podnóża stoku lub ściany skalnej powstaje duże nagromadzenie bloków skalnych, tworzących bezładne blokowisko. Przykładem takich form są Wantule w Dolinie Miętusiej w Tatrach.

• Spływanie
Spływy ziemi zachodzą szczególnie intensywnie w strefie klimatu gorącego i wilgotnego, a mniejsze rozmiary osiągają w klimacie umiarkowanym. Spływ ziemi warunkuje gruba, obficie nasiąknięta wodą warstwa zwietrzeliny. Ruchowi mogą podlegać fragmenty stoków i zboczy znacznych rozmiarów bez względu na stopień i rodzaj pokrycia szatą roślinną. Często nawet gęsty las nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej spływ ziemi. Jako czynniki przyspieszające wymienia się uprawę roli oraz istnienie ścieżek wydeptanych przez zwierzęta. Po intensywnych opadach deszczu na odsłoniętych obszarach górskich mogą występować okresowe potoki błotne, potoki gruzowo – błotne lub potoki kamieniste. Stanowią one mieszaninę wody z różnej wielkości masami skalnymi i z dużymi blokami.

Grawitacyjne ruchy masowe mają negatywny wpływ na gospodarkę, szczególnie na obszarach górskich. Są przyczyną niszczenia pól uprawnych, łąk, lasów, dróg, zagrażają także budowlą położonym na stokach. Grawitacyjne ruchy masowe były wielokrotnie przyczyną zniszczenia osiedli, linii kolejowych, dróg, zasypania zbiorników wodnych oraz katastrof związanych ze zniszczeniem zapór na rzekach.

Advertisements
Kategorie:Uncategorized
%d bloggers like this: