Strona główna

Procesy endogeniczne i egzogeniczne

Na powierzchni Ziemi działają procesy geologiczne wewnętrzne – endogeniczne – i procesy geologiczne zewnętrzne – egzogeniczne.

Zarówno czynniki endogeniczne, jak i egzogeniczne w jednakowym stopniu przyczyniały się    i nadal się przyczyniają do kształtowania rzeźby powierzchni Ziemi, która w wyniku tego ulega przeobrażeniom.

Dzisiejsze rozmieszczenie lądów i oceanów oraz rzeźba powierzchni jest rezultatem tych procesów, działających od początku istnienia naszej planety.

Procesy endogeniczne Procesy egzogeniczne
– ruchy izostatyczne – wietrzenie
– ruchy epejrogeniczne – grawitacyjne ruchy masowe
– ruchy górotwórcze – działalność rzeźbotwórcza wiatru
– trzęsienia ziemi – rzeźbotwórcza działalność wód płynących
– plutonizm – rzeźbotwórcza działalność wód płynących
– wulkanizm – działalność lodowców i lądolodów
– działalność rzeźbotwórcza wód morskich i oceanicznych
– zjawiska krasowe

Procesy endogeniczne zachodzą dzięki działaniu sił wewnętrznych, których źródłem jest energia pochodząca z wnętrza Ziemi. Procesy egzogeniczne odbywają się natomiast pod wpływem sił zewnętrznych, których źródłem jest energia słoneczna docierająca do powierzchni naszej planety. Powierzchnia kuli ziemskiej jest więc miejscem ścierania się dwóch przeciwstawnych sił. Procesy endogeniczne powodują wypiętrzanie skorupy ziemskiej oraz powstanie na jej powierzchni nierówności w postaci form wypukłych (gór, wyżyn grzbietów oceanicznych) i form wklęsłych (rowów i zapadlisk tektonicznych, basenów). Siły zewnętrzne przyczyniają się natomiast do wyrównywania powierzchni Ziemi.

Rozpatrując wpływ sił zewnętrznych i wewnętrznych na powierzchnię Ziemi, należy podkreślić, że żadna z tych sił nie działa osobno. Zawsze działają one równocześnie.

Procesy wewnętrzne warunkują działalność procesów zewnętrznych. Wypiętrzanie danego obszaru powoduje bowiem zintensyfikowanie zewnętrznych procesów rzeźbotwórczych. Im silniejsze są procesy wewnętrzne, tym intensywniej działają na tym obszarze procesy zewnętrzne.

Rzeźbotwórcze działanie procesów wewnętrznych i zewnętrznych

W obszarach, gdzie dominują procesy wewnętrzne, powierzchnia terenu albo obniża się (zapada), albo podnosi (wypiętrza). Przykładami takich obszarów na Ziemi są Alpy i Himalaje, które ulegają do dziś powolnemu podnoszeniu się (wypiętrzaniu). Geologowie uważają, że w górach tych nie zakończyły się jeszcze ruchy górotwórcze, zwane alpejskimi, których natężenie było największe w trzeciorzędzie.

Wskutek wypiętrzania działalność procesów zewnętrznych, dążących do zniszczenia tych gór jest intensywniejsza niż na innych obszarach Ziemi. Materiał skalny pochodzący z niszczenia gór jest przenoszony przez rzeki, lodowce i wiatr do miejsc położonych niżej i tam pozostawiony (akumulowany). W ten sposób na przedpolu gór powstają rozległe równiny utworzone z materiału naniesionego tu między innymi przez rzeki górskie. Przykładami takich równin są nizina Padańska na przedpolu Alp oraz Nizina Gangesu na przedpolu Himalajów.

Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.