Wulkanizm

Wulkanizm obejmuje całokształt procesów związanych z wydobywaniem się magmy i substancji jej towarzyszących(gazów, płynów i skał) na powierzchnię Ziemi. Migrująca we wnętrzu Ziemi magma wypływa na powierzchnię w postaci lawy. Miejsce, w którym lawa wraz z gazami, okruchami skalnymi i popiołami wydobywa się na powierzchnię, nazywamy wulkanizmem.

Ze względu na strukturę wyrzucanych utworów wyróżnia się :
-wulkany lawowe(efuzywne)-gdy wydobywa się tylko lawa;
-wulkany eksplozywne-wyrzucane materiały piroklastyczne, do których należą : pyły wulkaniczne, popioły wulkaniczne, piasek wulkaniczny, lapille i bomby wulkaniczne;
-wulkany mieszane(stratowulkany)-z których wydobywają się na przemian utwory piroklastyczne oraz lawa.

Przekrój przez wulkan i produkty jego wybuchu
Przekrój przez wulkan i produkty jego wybuchu

Wszystkim rodzajom wulkanów towarzyszą prawie zawsze gazy-dwutlenek węgla, siarkowodór, metan, chlor, dwutlenek siarki, chlorowodór, wodór oraz para wodna. Wulkany lawowe powodują powstanie wokół krateru płaskich wzgórz o łagodnych stokach, wulkany wyrzucające materiały piroklastyczne tworzą najczęściej stożki, na których wierzchołku znajduje się owalne zagłębienie, zwane kraterem. Krater połączony jest z ogniskiem magmowym – kominem. Czasami od głównego komina wychodzą odgałęzienie zakończone kraterami pasożytniczymi.
Budowa wulkanu i formy wulkaniczne

Budowa wulkanu i formy wulkaniczne

Ze względu na rodzaj lawy, wygląd stożka i charakter działalności wyróżnia się typy wulkanów :
-hawajski-są to wulkany tarczowe lub tarcze wulkaniczne. Wulkany takie określane są jako lawowe. Najczęściej jest to płynna lawa bazaltowa, tworząca rozległy stożek wulkaniczny o łagodnych stokach;
-peleański-określany jako wulkan mieszany. Erupcja rozpoczyna się wyrzuceniem dużej ilości gazów i materiału piroklastycznego. Potem wypływa kwaśna lawa tworząca stromy stożek wulkaniczny. Nazwa pochodzi od wulkanu Mont Pelée na Martynice;
-wezuwiański-określany jako wulkan eksplozywny. Wyrzuca bardzo duże ilości materiału piroklastycznego, a wypływ lawy jest niewielki. Również buduje strome stożki wulkaniczne;

Ze względu na przejawianą aktywność wulkany dzieli się na :
-czynne-takie, które obecnie przejawiają swoją aktywność;
-drzemiące-takie, które były aktywne w czasach historycznych, lecz dzisiaj nie przejawiają aktywności;
-wygasłe-takie, które nie wybuchały w czasach historycznych, lecz na powierzchni są widoczne ślady ich działalności(stożki wulkaniczne).

Po ustaniu działalności wulkanicznej tworzą się na tych obszarach charakterystyczne formy terenu :
-kaldera-zagłębienie powstające w wyniku rozerwania stożka wulkanicznego lub zapadnięcia się obszaru nad opróżnionym ogniskiem wulkanicznym;
-nek wulkaniczny-wzniesienie o bardzo stromych stokach zbudowane z lawy zakrzepłej w kominie wulkanicznym. Stożek wulkaniczny ulega zniszczeniu przez zewnętrzne czynniki rzeźbotwórcze i pozostaje na powierzchni tylko lawa, która zastygła w dawnym kominie wulkanicznym;
-dajka-ślad lawy, która zastygła w szczelinach skalnych, a następnie została odsłonięta przez niszczące czynniki rzeźbotwórcze. Często przyjmuje formę mułów wulkanicznych o grubości od kilku centymetrów do kilku kilometrów.

Rozmieszczenie wulkanów na kuli ziemskiej :
Najwięcej wulkanów znajduje się wzdłuż wybrzeży Oceanu Spokojnego. Obszar ten nosi nazwę „Ognisty pierścień”. Jest to obszar krawędzi wielkich płyt litosfery, gdzie procesy wywołujące kolizję płyt są szczególnie aktywne, dlatego też zjawiska wulkaniczne i towarzyszące im trzęsienia ziemi są tu bardzo częste. Na kuli ziemskiej jest obecnie czynnych około 450 wulkanów. Większość z nich znajduje się na lądach. Znaczna część wulkanów znajduje się na wyspach wulkanicznych, powstałych na skutek podwodnych erupcji. Dokładne określenie liczby czynnych wulkanów jest niemożliwe, gdyż wulkanizm podwodny jest bardzo aktywny, ale nie zawsze zauważalny. Zdarza się jednak obserwować zjawiska współczesnego podwodnego wulkanizmu tam, gdzie pojawiają się i znikają nowe wysepki wulkaniczne. Są to tereny Aleutów, okolice Islandii i Azorów. Wulkany podwodne stanowią prawdopodobnie większość wulkanów na kuli ziemskiej. W Europie Najwięcej czynnych wulkanów znajduje się we Włoszech(Stromboli, Vulcano, Etna, Wezuwiusz) i na Islandii(Askja i Hekla).

Wulkany na kuli ziemskiej
Wulkany na kuli ziemskiej

Skutki zjawisk wulkanicznych można podzielić na :
-twórcze-powstanie wysp(Hawaje), szczytów górskich(Kilimandżaro), żyzne gleby rozwijające się na tufach wulkanicznych(powstających z pyłów wulkanicznych), wód mineralnych i bogactw mineralnych, np. siarki i diamentów;
-niszczące-niszczenie wszelkiego życia i efektów działalności człowieka-wybuch Wezuwiusza w 79r. spowodował zasypanie materiałami piroklastycznymi miast Herkulanum, Pompejów i Stabie oraz całkowite ich zniszczenie.

Wezuwiusz
Wezuwiusz

Wezuwiusz
Wezuwiusz

Podczas gwałtownego wybuchu następuje wyrzucenie produktów wulkanicznych, na przykład pyłów, popiołów i gazów
Podczas gwałtownego wybuchu następuje wyrzucenie produktów wulkanicznych, na przykład pyłów, popiołów i gazów

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: